1. Bu site çerezler kullanır. Bu siteyi kullanmaya devam ederek çerez kullanımımızı kabul etmiş olursunuz. Daha Fazla Bilgi.

Biyoistatistik Sözlüğü

'İstatistik ve Biyoistatistik' forumunda Powers tarafından 1 Şubat 2013 tarihinde açılan konu

  1. Powers

    Powers Administrator Site Yetkilisi

    Analitik Biyoistatistik (Inferential Biostatistics): Biyoistatistikte varsayımların kurulması, varsayımların test edilmesi, verilerden uygun sonuçların çıkarılması, verilerin uyduğu teorik dağılımların belirlenmesi ve topluma ilişkin uygun kararların alınması ve genellemelere gidilmesi ile ilgilenen Biyoistatistik altbilim dalıdır.
    Ağırlıklı Ortalama (Weighted Mean) : Farklı yer ve zamanda yapılmış araştırmaların verilerinden yararlanarak daha geniş hacimli bir örnekte araştırma yapılmış gibi merkezi eğilim ölçüsü hesaplanmak istendiğinde uygulanan bir ortalama türüdür.
    Analitik Araştırmalar : Olayların temelinde yatan neden-sonuç ilişkilerini belirlemeyi ve değişkenlerin asimtotik davranışlarını belirlemeyi amaçlayan araştırmalardır.
    Anket : Toplumdaki birimler hakkında sınırlı değişkene ilişkin veriler elde etmek amacıyla doğrudan birimin kendisinden ya da uzman kişilerin incelemesi ile veri toplama yöntemidir.
    Anlık Ölüm Olasılığı (Hazard Function, Hazard Rate) : Sağ olan bir kişinin, belirli bir zamanda (anda) ölüm olasılığı, taşıdığı ölüm riskidir.
    Araştırma : Çevremizde oluşan olayları anlamak, olaylar ve faktörler arasındaki neden-sonuç ilişkilerini ortaya koymak, yeni ürünler, araçlar geliştirmek amacıyla yapılan çalışmalardır.
    Araştırma Hipotezi : Bir araştırmada ortaya konmaya çalışılan, beklenen sonuçların ya da amaçların her birinin olumlu, olumsuz ya da soru cümleleri ile ifade edilmiş önermelerdir. Bir araştırıcının araştırmasında beklediği sonuçları ifade eden cümlelerdir.
    Aritmetik Ortalama (Average, Mean, Arithmetic Mean) : Tüm gözlem değerleri toplamının birim sayısına bölünmesiyle elde edilen istatistiktir. Ortalama denilince akla gelen ortalama türüdür.
    Bağımlı Değişken (Dependent Variable): Değeri başka değişkenlerce belirlenen, dışsal faktörlerden etkilenerek değer alan değişkenlere denir.
    Bağımlı Örneklem : Aynı örnek birimlerinden (n1) bir değişkene ilişkin en az iki veri dizisi elde edilmesine denir.Aynı birimlerden elde edilen veri dizisi iki ise Bağımlı İki Örneklem, üç ve daha fazla ise Bağımlı k Örneklem ismi verilir.
    Bağımsız Değişken (Independent Variable, Predictor Değişken): Değeri rasgele oluşan, başka değişkenlerin değişimi üzerinde etkili olan değişkenlere denir.
    Bağımsız Örneklem : Bir değişken ile ilgili en az iki veri dizisi en az iki ayrı örnek birimlerinden (n[SUB]1[/SUB], n[SUB]2[/SUB], ... ,n[SUB]k[/SUB]) elde edildiğinde bu veri dizisine denir.
    Bayes Kuralı : Koşullu olasılıkların hesaplanmasında kullanılan bir kuraldır. Bir A olayının ortaya çıkmasında ikiden daha fazla olayın (faktör, seçenek, etken) etkisi varsa A olayı meydana geldiğinde faktörlerden i. faktörün gözlenme koşullu olasılığı Bayes kuralına göre hesaplanır.
    Bebek Ölüm Hızı : Bir yıl içinde yaşına girmeden ölen bebeklerin o yılda canlı doğan bebek sayısına bölünmesi ile bulunur.
    Binom Dağılımı : Değerleri sayımla elde edilen ve sonuçları erkek-kız, hasta-sağlam, sağ-ölü, başarı-başarısızlık, korunma var-korunma yok gibi ikili biçimde değer alabilen değişkenlerin uyduğu teorik dağılıma denir.
    Birim (Unit, Case): İncelenen olayın (değişkenin) gözlendiği en küçük toplum öğesine denir.
    Biyoistatistik (Biostatistics): Biyolojik ve sağlık olayları ile ilgili bilgilerin toplanması, sınıflandırılması ve sunulması tekniklerini içeren, toplum psarametrelerini tahmin eden ve olayların nedenlerine ilişkin doğru kararların alınmasına yardımcı olan bir bilim dalıdır.
    Canlı Doğum : Gebelik süresine bakılmaksızın ana vücudundan ayrıldığı anda canlılık belirtisi gösteren (soluk alma, kalp atımı, kordonda nabız ya da çizgili kasların hareketi gibi) gebelik ürününe denir.
    Cinsellik Oranı : Bölge nüfusunda her 100 kadına kaç erkeğin düştüğünü belirleyen ölçüüdür.
    Çan Eğrisi : Çoğu biyolojik ve medikal sürekli değişkenin gösterdiği bir frekans dağılımıdır. Veriler ortalama etrafında simetrik ve çan eğrisi biçiminde yayılma gösterirler. Dağılımın Ortalaması, Ortanca Değeri ve Tepe Değeri birbirine eşittir.
    Çok Faktörlü Varyans Analizi (Faktöriyel Anova) : n birimlik k grupta en az iki faktöre göre X değişkeninin değişimini incelemek amacıyla yapılan faktöriyel deneme sonuçlarının analiz yöntemidir.
    Çok Fazlı Örnekleme : Veri toplanırken tanıtsal ve kolay toplanabilen bilgilerin çok sayıda örnekten, analitik ve deneme ya da araç gereç kullanılarak elde edilecek bilgilerin daha az sayıda örnekten elde edilmesini kapsayan örneklemedir.
    Çok Tepelilik : Frekans dağılımının iki ve daha fazla X değerinde diğer X değerlerine göre daha fazla yoğunlaşmaların gözlendiği frekans dağılımıdır.
    Dağılım (Distribution) : Bir değişkenin uyduğu matematiksel formdur.
    Dağılım Aralığı : Dizideki en büyük ve en küçük değer arasındaki farka denir ve R ile gösterilir.
    Dağılım Ölçüleri : Bir değişkenin dağılımını, değerler aralığındaki serpilmesini ve ortalama etrafında yayılışlarını, belirli değerlerde yığılma eğilimlerini belirlemek için hesaplanan belirtici istatistiklere denir.
    Dedüktif Yöntem (Tümden Gelim) : Aristo tarafından ortaya atılan bu yaklaşımda bilimci, felsefe ve dinlerden gelen dogmalardan hareket ederek ortaya koyduğu kavramlarla olaylar arasındaki benzetmelerden sonuca giden yöntemdir.
    Değişim Katsayısı : Birim sayıları, ölçü birimleri birbirlerinden farklı olan değişkenlerin ortalamaya göre yayılışlarını karşılaştırmak için yararlanılan ve değişkenin ortalama ve standart sapmasından yararlanılanılarak hesaplanan bir dağılım ölçüsüdür.
    Değişken (Variable): Birimlerin incelenen, gözlenen özellikleridir. Birimden birime farklı değerler alan ve değerleri sayılarak, ölçülerek ya da gruplanarak sayısal olarak ifade edilebilen birim özellikleridir.
    Denek : Deneysel çalışmalarda üzerinde deney yapılan nesne, eşya, deney hayvanı ya da kişilere denir.
    Deneysel Araştırma : Araştırıcının seçtiği birimler üzerinde, araştırıcının seçtiği yöntem ve uygulama biçimine göre yürütülen araştırmalardır.
    Doğru Hipotezin Red Edilmesi (I. Tip Hata) : H[SUB]0[/SUB]'ın gerçekte doğru olmasına rağmen yapılan hipotez testinde seçilen yanılma payına göre H[SUB]0[/SUB] red ediliyorsa bu tip hataya I. Tip Hata adı verilir vea ile gösterilir.
    Doğruluk Oranı (Tanı Değeri, Diagnostic Value) : X hastalığına, ilişkin bir medikal testin, bir bireyi gerçekten hasta ise hasta (X+), X hastası değilse (X-) X hastası olmadığı tanımlama oranıdır.
    Dörttebirler (Çeyrek Değer, Kartil) : Büyüklük sırasına dizilmiş bir veri setini, frekans tablosu durumunda değişkeni dört eşit parçaya bölen istatistiklere denir.
    Duyarlılık (Sensitivity) Oranı : Gerçekten hasta olan bireylerin Test tarafından hangi oranda saptanabildiğini belirten bir olasılıktır.
    Esas Araştırma : Planlanan araştırmanın güvenilir veri elde edilmesi için aksama ve eksiklikleri giderilmiş biçimde laboratuvar ya da sahada uygulamasıdır.
    Faktör (Factor) : Birimlerin nicel ya da nitel özelliklerinin değişimi üzerinde etkilerde bulunduğu kabul edilen dışsal etmenlere, değişkenlere faktör adı verilir.
    Fatalite Hızı (Bir Hastalığın Öldürücülük Hızı) : Belirli bir hastalıktan ölenlerin o hastalığa yakalananların sayısına oranlaması ile bulunan bir hızdır.
    Fetüs Ölümü : Gebelik süresine bakılmaksızın ana vücudundan ayrıldığı anda canlılık belirtisi göstermeyen gebelik ürününe denir. Gebelik süresi 28 haftadan az olan fetüs ölümüne erken fetüs ölümü ya da düşük, 28 haftadan geç olan fetüs ölümüne geç fetüs ölümü ya da ölü doğum denir.
    Frekans (Count) : Bir değişkenin özgün bir X değerini (X[SUB]i[/SUB]) ya da belirli değerler aralığının (X[SUB]a[/SUB]-X[SUB]b[/SUB]) birimlerde tekrarlanma (gözlenme) sayısını, bu değerlere sahip kaç birimin bulunduğunu gösteren değerdir.
    Frekans Dağılımı : Klinik ya da sahadan toplanan ve frekans tablosu halinde sunulan verilerin histogram ya da çizgi grafikleri incelendiğinde, değişkenin nicel ya da nitel olmasına ve tablodaki sınıf sayısına bağlı olarak bir takım görünümlerin ortaya çıktığı gözlenir. Bu grafiksel görünümlere deneysel dağılım ya da frekans dağılımı adı verilir.
    Gebelik Süresine Göre Doğum : Gebelik süresi 37 haftadan az olan canlı doğumlara prematüre doğum, 38-42 hafta arası olan doğumlara normal doğum ve 43 haftadan fazla olanlarıda surmatüre doğum olarak tanımlanır.
    Geçyenidoğan Bebek Ölüm Hızı (Postneonatal Bebek Ölüm Hızı) : Bir yıl içinde 29-365 günlük iken ölen bebek sayısının o yılda canlı doğan bebek sayısına bölünmesi ile bulunur.
    Genç Nüfus : 15 yaş altı nüfusun toplam nüfus içindeki oranı yüksek olan toplumların nüfus yapısına denir.
    Genel Doğurganlık Hızı : Doğurgan çağdaki 15-49 yaş grubundaki her bin kadına düşen canlı doğum sayısını gösteren ölçüdür.
    Geometrik Ortalama (Geometric Mean) : Dizideki değerlerin artan ya da azalan aritmetik ya da geometrik bir diziyi izlediği durumlarda hesaplanan tipik değerdir.
    Geriye Dönük (Retrospectif) Araştırma : Günümüzden geriye gidilerek kayıtlar üzerinde yapılan çalışmalardır.
    Gözlem : Birimleri gözetleme ve bu birimlerin gözetlenmesi ile incelenen özelliklerinin rakamsal değerlerine denir.
    Gözlem Birimi : Bir inceleme araştırma çalışmasında incelenen özelliği taşıyan ve bu özelliğin değerini rakamsal olarak elde ettiğimiz kaynağa, en küçük toplum parçasına denir.
    Harmonik Ortalama (Harmonic Mean): Veri setindeki değerler bir zaman serisi ise, eşit şartlarda yapılmamış k sayıda deneyin sonuçlarının biraraya getirilmesi ile elde edilmiş bir veri seti ise ve birbirini izleyen sayılar bir dalgalanma gösteriyorsa (aylık, mevsimsel, yıllık dalgalanmalar) verinin merkezi eğilim ölçüsü harmonik ortalama ile hesaplanır.
    Hız : Belirli bir olayın (hastalık, ölüm, doğum vb.) gözlenme sayısının n(a), başka bir olay gözlenme sayısına ya da büyüklüğe göre gözlenme sıklığına denir.
    Hipotez ( Hypothesis) : Teorik ya da gözlemlere dayalı bilgilere göre oluşturulan, doğru olması gerekmeyen oluşumlara ilişkin denetlenmesi gereken önermelerdir.
    İki Yönlü Varyans Analizi (Two-Way Analysis of Variance) : Bağımlı k grup denemeden elde edilen X verilerinin analizi için yararlanılan varyans analizi yöntemidir.
    İleriye Yönelik (Prospectif) Araştırma : Toplumdaki bireylerin ya da seçilen bir grup bireyin (örnek) incelenen konu ile ilgili özelliklerinin belirli bir zaman dilimi içinde taranması ya da izlenmesi ile verilerin toplanması ve analitik amaçların denetlenmesini yapan araştırmalardır.
    İndüktif Yöntem (Tüme Varım) : BACON tarafından ileri sürülen bu yöntemde, tümden gelim yönteminin tersine olaylardan, gözlemlerden hareket edilerek genellemelere gililen bir yöntemdir. Bu yaklaşımda teoriye yer yoktur.
    İnsidans Hızı : İncelenen sürede yeni gözlenen hasta sayısının risk altındaki nüfusa bölünmesiyle elde edilen yeni olgu gözlenme hızıdır.
    İstatistik (Statistic) : n sayıda birimden oluşan örnekten elde edilen verilerden hesaplanmış tipik değerlerdir.
    İstatistiksel Hipotez : Bir ya da daha fazla toplumla ilgili olarak ileri sürülen ve dağılım varsayımı altında parametrik değerin belirli bir değere eşit olduğunu, iki ya da daha fazla toplum parametresinin eşit olduğunu ya da birbirlerinden farklı olduklarını sembolik olarak ifade eden ve geçerliliği istatistiksel önemlilik testleri ile denetlenebilen önermelerdir.
    İzleme (Follow-up, Longitudinal, Zaman Süreli) Araştırma : İleriye yönelik planlanan araştırmalarda birimler T zaman periyodunda değişik zaman dilimlerinde (t[SUB]i[/SUB]) izlenerek verilerin toplanması biçiminde uygulanan araştırmalardır.
    Kaba Doğum Hızı : Bir yıl içinde olan canlı doğum sayısının yıl ortası nüfusa bölünmesiyle elde edilir ve her bin nüfusa kaç canlı doğum düştüğünü gösterir.
    Kaba Ölüm Hızı : Bir ülke ya da bölgede bir yıl içinde görülen toplam ölüm sayısının yıl ortası nüfusa bölünmesiyle elde edilen hızdır.
    Kademeli Örnekleme : Toplumda birimlerin kademeli bir yapıda (kategorisel) dağılım göstermesi ve örneklemenin bu kademelrden en alt kademedeki birimlerden yapılmak istenmesi durumunda uygulanan örnekleme yöntemidir.
    Karşıt Hipotez (Alternative Hypothesis): Toplumda bir değişkenin parametrik değerinin herhangi bir parametrik değere eşit olamayacağını ileri süren istatistiksel önermedir. H[SUB]1[/SUB]: q<>q ya da H[SUB]1[/SUB]: q>q ya da H[SUB]1[/SUB]: q<q biçimlerinden uygun birisi biçiminde formüle edilir.
    Kaynak Tarama (Review, Kitaplık) Araştırmaları : Belirli bir konuda bugüne kadar geçmişte yapılan –tüm- bilimsel çalışmaların taranarak toplanması ve uğraşların özet olarak aktarılmasına yönelik çalışmalardır.
    Kesikli Değişken : Değerler seti içinde sadece tamsayı değerler alabilen, yuvarlatılarak tam sayı biçiminde ifade edilmiş değişkenlerdir.
    Kesitsel (Crosssectional) Araştırma : İleriye yönelik planlanan araştırmalarda değişkenlerin incelenmesi belirli bir yer ve zamanda kesitli ile sınırlı ise ve birimin bir kez değeri ele alınarak yapılan araştırmalardır.
    Kikare Testi (c[SUP]2[/SUP] ) : Sayımla elde edilen nitel değişkenlerin çeçeşitli sınıflandırma biçimlerine göre (tek değişkenli, iki değişkenli vb.) analizini yapmak, nicel değişkenlerin alışılmış kuralların dışında bazı bilimsel amaçları gerçeklemek için özgün sınıflama biçimlerini (kategorik gruplama) ve frekans dağılımını ele alarak dağılım biçimine yönelik analiz etmekte kullanılan testlerdir.
    Kikare Bağımsızlık Testi : Çapraz tablo biçiminde verilen iki değişkenin birbirlerine bağımlılığını araştıran teste denir.
    Kikare Uygunluk Testi : Frekans dağılımlarının belirli ya da herhangi bir dağılıma uygunluğunu test etmek için yararlanılan kikare testidir.
    Klinik Araştırmalar (Clinical Trials) : Hastalıklara karşı yeni geliştirilmiş bir tedavi yönteminin etkinliğini sorgulamak, bir işlemin, girişimin (treatment, process, ameliyat) tedavi niteliği taşıdığını belirlemek, yeni tedavinin standart tedaviye göre etkinliğini karşılaştırmak, var olan tedavi yöntemlerini birbirleriyle karşılaştırmak vb. amaçlar için düzenlenen ve genellikle insan üzerinde yapılan araştırmalardır.
    Kohort (Grup İzleme) Araştırması : Belirli bir zaman diliminde topluma katılan bir grubun sosyal, kültürel, çevresel vd. faktörlerden etkilenme biçimlerini, çeşitli sağlık olaylarının ortaya çıkmasındaki etki paylarını belirlemek amacıyla izlenmesi biçiminde yürütülen araştırmalardır.
    Kolmogorov-Smirnov Testi : Bir frekans dağılımının belirli ya da herhangi bir dağılıma uygunluk gösterip göstermediğini test etmek için yararlanılan bir testtir.
    Kombinasyon : n birim ya da nesneden r tanesi alınarak yapılacak r'li gruplama sayısına denir.
    Korelasyon : Değişkenler arasındaki ilişkinin yönünü, derecesini ve önemini ortaya koyan istatistiksel yöntemdir.
    Koşullu Olasılık : Birleşik olay dizisinde olaylardan birinin olduğu bilindiğinde diğer olayın gözlenme olasılığına denir.
    Laboratuvar Araştırmaları (Deneysel Araştırmalar) : Laboratuvarda oluşturulan yapay koşullar, canlı, cansız denekler üzerinde deneme planlarına göre yapılan araştırmalardır.
    Level ( Seviye, Düzey): Bir faktör ya da nitel değişkenin sınıfsal seçeneklerine level adı verilir. Level genelde kod değerleri olarak sayısal biçimde ifade edilirler. Örneğin Cins değişkeni iki seviyeli 0, 1 ya da 1, 2 kodları ile belirtilen bir faktör ya da değişkendir.
    Mann-Whitney U Testi : n[SUB]1[/SUB] ve n[SUB]2[/SUB] hacimli bağımsız iki örneğin aynı medyanlı popuşasyondan alınmış rasgele örnekler olup olmadığını test etmek için yararlanılan parametrik olmayan bir testtir.
    Marjinal Olasılık : Aynı anda olanaklı birleşik bir olay dizisinde olaylardan biri dikkate alınmadan diğerinin gözlenme olasılığıdır.
    Mc Nemar Kikare Testi : İki kategorili bağımlı iki örneklem kikare testisidir. Bir grup deney biriminin X denemesinde elde edilen ikili cevaplarına karşı belirli bir zaman sonra tekrarlanan X denemesindeki cevapları arasında uyumluluk olup olmadığını test etmek için yararlanılan bir testtir.
    Model : Bir problemin çözümünde ya da bir olayın açıklanmasında yararlanılan matematiksel ya da benzetimsel sembolik yaklaşımlardır.
    Modern Bilimsel Yöntem : Bu yaklaşımda Tümden gelim ve Tüme varım yaklaşımlarının bir sentezidir. Modern bilimsel yöntemde sonuçlar istatistiksel tekniklerle ele alınarak değerlendirilir ve doğru, güvenilir sonuçlar elde edilir. Modern ilimsel yöntem, bilgi üretimi için başvurulan dört aşamalı bir prosedürdür. Bu aşamalar; a) Gözlem yapmak, b) Gözlemlere dayalı hipotez kurmak, c) Yeni gözlemlere göre hipotezleri test etmek ve d) Genellemelere gitmek, teori ve yasalar ortaya koymak biçiminde özetlenebilir.
    Mortalite (Bir Hastalıktan Ölüm) Hızı : Bir bölgede belirli bir hastalıktan ölümlerin o bölgenin yıl ortası nüfusuna bölünmesi ile bulunan bir ölüm hızıdır.
    Nicel Değişken : Birimlerin ölçüm ve tartım sonucu değerleri saptanan sayısal özelliklerini belirten değişkenlerdir. Bu değişkenlerin değerleri, mekanik ve elektronik araçlarla sayısal olarak aralıklı ölçekli ya da orantılı ölçekli verilerdir.
    Negatif Eğrilik : X'in küçük değerlerinde yoğunlaşmaların az, büyük değerlerinde ise yoğunlaşmaların fazla olduğu bir dağılım türüdür.
    Negatif Tanımlama Oranı (Negatif Kestirim, Negative Predictivity) : Bir testin gerçekten hasta olmadığını belirttiği kişilerin gerçekte hangi oranda hasta olduklarını gösteren orandır.
    Nitel Değişken : Birimlerin kalite, kategorik ya da isimsel olarak belirtilebilen karakteristik özelliklerini, durumlarını ve pozisyonlarını belirten değişkenlerdir. Bu değişkenlerin verileri isimsel ya da sıralı ölçekle elde edilmişlerdir ve iki ya da daha fazla kategoriye (alt seçenek, sınıf, grup) ayrılarak sayımla elde edilir.
    Normal Dağılım : Frekans dağılımları çan eğrisi biçiminde simetrik görünüme sahip olan sürekli değişkenlerin uyduğu bir teorik dağılımdır.
    Nüfus : Bir bölgede belli bir zamanda yaşayan bireylerin sayısıdır.
    Nüfus Artış Hızı : Bir bölgenin nüfusunun bir yıl içinde doğumlar ve ölümlere bağlı olarak artış ya da azalmasını ifade eden bir kavramdır.
    Nüfus Piramidi : Nüfusun, yaş ve cinsiyet yapısını, tarihsel bir süreç içinde ve zaman dilimlerindeki geçişlere göre değerlendirme olanağı veren bir grafiktir.
    Nüfus Sayımı : Bir bölgede belirli bir anda yaşayan bireylerin sayılarak çeşitli özelliklerinin kaydedilmesi işlemidir.
    Nüfus Tahmin Yöntemleri : Nüfusun belirli bir süre sonra ne kadar olacağını tahmin etmek amacıyla yararlanılan yöntemlerdir.
    Nüfus Yoğunluğu : Bir bölgede kilometre kare başına düşen birey sayısını gösteren bir ölçüdür.
    Olasılık : Tabiatta rasgele meydana gelen olaylar kümesinde belirli bir olayın olabilirliğine olasılık denir. Olasılık bir orandır.
    Olay (Oluşum, Phemenon) : Toplumda (Evren, Population, Univers, Anakütle): Birimlerde ortaya çıkan ve üzerinde çalışmalar yapmak gereği duyulan oluşumlara olay adı verilir.
    Olgu-Kontrol Araştırması (Case-Control Study) : Bir hastalığın ortaya çıkmasında çeşitli faktörlerin etkisini belirlemek için hasta kişiler (olgu) ve bunlarla eşlik gösteren kontrollerin olgu hikayelerini ve izleme sonucu belirlenen verilerin karşılaştırılması ile sonuca gitmeyi amaçlayan araştırmalardır.
    Orta Nüfus : 0-14 yaş nüfusunun %30-40, 15-64 yaş nüfusun %50-60 ve 65+ yaş nüfusun %5-9 oranlarında yoğunluğa sahip olduğu toplumlara denir.
    Oran : Bir gözlem setinde yer alan N olaydan, N olay içinde yer alan a olayının toplam içindeki payına denir. a olayının toplam olay içindeki gözlenme sıklığını belirtir.
    Orantılı Ölüm Oranı : Toplam ölümlerin yaş gruplarına oranlanması ile elde edilen bir ölüm göstergesidir.
    Ortalama (Average, Mean) : Dizideki değerler kümesinin özelliklerini belirleyen ağırlık noktasına, verilerin çoğunluğunun çevresinde toplanma eğilimi gösterdiği tipik değerlere ortalama denir.
    Ortak Değişken (Covariate) : Bağımlı değişken ile birlikte değişim gösteren, faktör özelliğinde olmayan değişkenlere ortak değişken denir.
    Ortanca Değer (Median) : Bir dizide ana eğilimden aşırı derecede küçük ya da büyük değerler varsa ortalamalar bu değerlerden etkilenerek gerçek eğilimi yansıtmaktan uzak kalırlar. Dizinin sağ ve sol uçta aşırı sapan değerleri çoksa diziyi temsil eden istatistik Ortanca Değerdir.
    Ölüm Olasılığı Fonksiyonu : Sağ olan bir kişinin t zamandaki ölüm riskini ortaya koyan olasılıklardır.
    Örnek : Toplumu temsil edecek nitelik ve sayıda toplumun bir parçası olan gruptur. Örnek sözcüğü iki anlamda kullanılır. Birinci anlamı gözlem birimi, ikinci anlamı ise n sayıda birimden oluşan bir grubu belirtir. İkinci anlamda kullanımı daha yaygındır.
    Örneklem Araştırması : Toplumun tüm birimleri yerine onu temsil edecek sayı ve nitelikte bir örnek (n birimlik örnek grup) üzerinde araştırma yaparak değişkenlerin frekans dağılımlarını belirlemek, örnek istatistiklerini hesaplamak, toplum parametrelerini tahmin etmek ve sağlık sorunlarına ilişkin olasılıklı karalar almak için yapılan araştırmalardır.
    Özgüllük (Specifity) Oranı : Bir testin gerçekten hasta olmayanları ayırabilme yeteneğini belirten orandır.
    Parametre (Parameter) : İncelenen değişkenin toplumdaki tipik değeridir. Parametre hesaplanan ya da tahminlenen sayısal değerdir.
    Permütasyon : n birim ya da nesnenin kendi aralarında birbirlerinden farklı olmak koşulu ile çeşitli şekillerde sıralanmalarına (oluşturdukları r'li dizilerine) denir.
    Pilot Araştırma : Araştırma planının geçerliliğini ve yürütmede ortaya çıklabilecek aksaklıkları başlangıçta belirleyip düzeltmek amacıyla yapılan bir ön çalışmadır.
    Poisson Dağılımı : Toplumda çok az sayıda (seyrek olarak) görülen olayların dağılımına denir.
    Pozitif Eğrilik : Sürekli değişkenlerin küçük değerlerinde çok fazla büyük değerlerinde gittikçe azalan yoğunlukta gözlemlerin yapıldığı dağılım türüdür.
    Pozitif Tanımlama Oranı (Pozitif Kestirim, Positive Predictivity) : Bir testin gerçekten hasta diye nitelediği kişilerin gerçekten ne kadarının hasta olduklarını gösteren bir orandır.
    Prevalans Hızı : İnceleme süresi (Period) içinde mevcut hasta sayısının (eski olgular ve yeni olgular) risk altındaki nüfusa bölünmesiyle elde edilen bir hastalık oranıdır.
    Rasgele Hata (Deneysel Hata) : Rasgele olarak ortaya çıkan tüm dikkatlere karşın birimlerin türdeş olmaması, değişkenin ölçümlenmesinde bilmeden ve istemeyerek yapılabilen hatalardır.
    Regresyon : İki ya da daha fazla değişken arasındaki matematiksel bağıntıyı denklemlerle ifade etmek ve değişkenlerin birbirlerinden etkilenme biçimini ve büyüklüğünü ortaya koymak için yararlanılan bir istatistiksel yöntemdir.
    Risk Faktörü (Risc Factor) : Bir olayın ortaya çıkmasında kesin etkisi olup olmadığı bilinmeyen fakat olayın ortaya çıkmasında bir çok faktör arasında yer alan ve varlığında olayın gözlenme oranının yükseldiği saptanan faktörlere (değişkenlere) denir.
    Sabit : Birimden birime değeri değişmeyen miktara sabit denir.
    Saha Araştırmaları (Alan Araştırmaları) : Belirli bir coğrafik bölge seçilerek yapılan kesitsel araştırmalara denir.
    Sıfır Hipotezi (Null Hypothesis) : Ele alınan değişkenin toplumdaki dağılımının, parametresinin değişmediği belirli bir değere eşit olduğu, iki ya da daha fazla toplumun parametrelerinin birbirlerine eşit olduğu, aralarındaki farkın/farkların sıfıra eşit olduğu biçiminde formüle edilen istatistiksel hipoteze sıfır hipotezi denir. Farksızlık, benzerlik, eşitlik ifade eder.
    Sistematik Hata : Veri toplanırken ve değelendirilirken bilerek ya da bilgi eksikliği nedeniyle yapılan ve araştırıcının önlemesi mümkün olan hata türüdür. Birimlerin tanımlanması, değişkenlerin, ölçme, tartma ve sayma ile verilerinin toplanmasında yanlış ya da eksik ölçü tekniği kullanılması, yanlış veri toplama yöntemi kullanılması, değerlerin yuvarlatılmasında (rounding) hata yapılması, yazım, tabulasyon ve değerlendirme aşamasında yapılan hatalar gibi tek yönlü ortaya çıkan hatalardır.
    Standart Hata : n birimlik örnekten elde edilen ortalamanın, toplum ortalaması m’yü tahminde ne kadar hata taşıdığını belirten bir ölçüdür. N sayıdaki örneklerden elde edilen ortalamaya göre toplum ortalamasını belirli bir hata yüzdesi ile tahmin etmede kullanılan bir dağılım ölçüsüdür.
    Standart Sapma : Dizideki verileri ortalama etrafında nasıl bir dağılım gösterdiğini, yayılış ve serpilmenin durumunu belirtmekte kullanılan istatistiktir.
    Sürekli Değişken : Değerler seti içinde her türlü değeri alabilen (tamsayı ve kesirli) değişkenlerdir.
    T Testi : Normal dağılım gösteren toplum parametrelerine dayalı olarak kurulan H[SUB]0[/SUB] ve H[SUB]1[/SUB]hipotezlerini toplum varyansını kullanmadan toplumdan rasgele alınan n<30 hacimli örnek/örnekler aracılığı ile test etmek için yararlanılan parametrik testtir.
    Tabakalı Örnekleme : Toplumdaki birimlerin türdeş olmadığı, belirli kriterlere göre birimlerin önemli farklılıklara sahip olduğu durumlarda uygulanan bir yöntemdir.
    Tamsayım (Sensus) Araştırma : Toplumdaki tüm bireylerin araştırma kapsamında alınması biçiminde yapılan araştırmalardır.
    Tanıtsal Araştırma : Araştırılan konuda değişken ve faktörlerin frekans dağılımlarını, belirtici istatistiklerini ve toplum parametrelerini belirlemek amacıyla yapılan araştırmalardır.
    Tanıtsal Biyoistatistik : Toplum tanımı (toplumu oluşturan birimlerin tanımı), verilerin elde edilmesi ve organizasyonu ile ilgili yöntemleri içerir.
    Tek Yönlü Varyans Analizi (One-Way Analysis of Variance) : Bağımsız k grup denemesinden elde edilen X verilerinin analizi için yararlanılan varyans analizi yöntemidir.
    Temel Araştırma : Bilime yeni bilgilerin katılması amacıyla yapılan teorik araştırmalardır.
    Tepe Değeri (Mode) : Bir dizide en çok tekrarlanan, en çok gözlenen değere denir. Tepe değeri frekans dağılımının yararlanılan bir istatistiktir.
    Tepeleşme : X gözlemlerinin ortalamanın hemen etrafında büyük oranda yoğunlaşma gösterdiği, buna karşılık X'in küçük ve büyük değerlerinde ise çan eğrisine göre daha fazla yoğunlaşmaların gözlendiği bir dağılım türüdür.
    Uygulamalı Araştırma : Uygulamada bazı kuramsal araştırma sonuçlarının denenmesi, yöntemlerin geçerliliğinin araştırılması, sahada bazı değişkenlerin kuramsal modellere uygunluğunun araştırılmasıve yeni pratik yöntemler geliştirilmesi amacıyla yapılan araştırmalardır.
    Uygulamalı İstatistik : Matematiksel istatistiğin geliştirdiği teknikleri çeşitli alanlarda uygulayan, işleyişlerini kontrol eden, uygulama alanlarına ilişkin problemlere özel teknikler geliştiren bir istatistik bilim dalıdır.
    Varyans : Dizideki verileri ortalama etrafında nasıl dağılım gösterdiğini, yayılış ve serpilmenin durumunu değişkenin ölçü biriminin karesi olarak belirten dağılım ölçüsüdür.
    Varyans Analizi (ANOVA) : k gruptan elde edilen veri setinde X değişkeninin genel değişiminin (genel varyans), bu değişime etkide bulunan ögelerine (değişim kaynağı, source of variation) göre ayırarak analiz etmeyi sağlayan bir yöntemdir.
    Veri (Data) : İki ya da daha fazla birimden elde edilmiş ve kaydedilmiş bir ya da daha fazla değişkenin değerlerinin rakamlar setine denir.
    Wilcoxon T Testi : n birimlik örnekten elde edilen iki gözlem seti farkının ortancası sıfır olan toplumdan çekilmiş rasgele örnek olup olmadığını analiz eden parametrik olmayan bir testtir.
    Yanlış Hipotezin Kabul Edilmesi (II. Tip Hata) : Gerçekte yanlış olan H[SUB]0[/SUB] hipotezinin red edilmeyerek kabul edilmesi durumunda ortaya çıkan hataya II. Tip Hata adı verilir. b ile gösterilir. 1-b olasılığı H[SUB]0[/SUB] red edildiğinde H[SUB]1[/SUB] hipotezinin hangi olasılıkla red edildiğini açıklayan ve testin gücü olarak bilinen bir olasılıktır.
    Yassılaşma : X gözlemlerinin ortalamanın bir standart sapma daha yakınında benzer olasılıkla yer aldığı, dağılımın sol ve sağında değerlerin yoğunlaşmalarının çok küçük olduğu dağılım türleridir.
    Yaşa Özel Cinsellik Oranı : Bölge nüfusunda belirli bir yaş ya da yaş grubundan her 100 kadına kaç erkeğin düştüğünü belirleyen göstergedir.
    Yaşa Özel Ölüm Hızı : Bir ülkede ya da bölgede bir yıl içinde görülen belirli bir yaş grubundaki ölümlerin bu yaş grubunun yıl ortası nüfusuna bölünmesiyle elde edilir.
    Yaşam Analizi (Survival Analysis) : Belirli bir hastalığa maruz kalan bir bireyin hastalığın tanısından sonra, uygulanan bir girişimden (Tıbbi tedavi, operasyon, kemoterapi vb.) sonra daha ne kadar yaşabileceğini ya da hastalığın ne kadar sürede nüksedebileceğini tahmin etmek, tedavi tiplerinin ve diğer faktörlerin yaşam süresine etkilerini incelemek amacıyla geliştirilmiş yöntemlerdir.
    Yaşam Fonksiyonu (Survival Function, Survival Curve) : Yaşam sürelerinin olasılık dağılımına denir. Fonksiyon, yaşamsal verilerin genel eğilimini matematiksel bir modelle ifade etmektedir.
    Yaşam Süresi (İzlem Süresi, Survival Time) : Bir bireyin belirli girişime ya da etkene maruz kaldıktan sonra iyileşmesine, hastalığı tekrarlamasına ya da ölümüne kadar geçen süreye denir.
    Yaşam Tabloları : Bir bölge ya da ülkede bireylerin doğumda ve doğumu izleyen değişik yaş gruplarının başında daha kaç yıl yaşabileceğini belirlemek için yararlanılan bir yöntemdir.
    Yaşam Yoğunluk Fonksiyonu : Sağ olan bir kişinin t zamanı için daha ne kadar yaşabileceğini ortaya koyan olasılıklardır.
    Yaşlı Nüfus : 65 ve daha yukarı yaştaki bireylerin toplumdaki oranı %10'un üzerinde bulunduğu toplumlardır.
    Yenidoğan Bebek Ölüm Hızı (Neonatal Bebek Ölüm Hızı) : Bir yıl içinde 0-28 günlük iken ölen bebek sayısının o yılda doğan bebek sayısına bölünmesi ile bulunur.
    Yığılımlı Ölüm Fonksiyonu (Yığılımlı Ölüm Olasılıkları, Cumulative Hazard Function) : T zamanı içinde belirli bir t zamanı (anı) için hesaplanmış olan Ölüm olasılıklarının yığılımlı fonksiyonudur.
    Yığılımlı Yaşam Fonksiyonu (Yığılımlı Yaşam Olasılığı, Cumulative Survivor Density Function) : T zamanı içinde belirli bir t zamanı (anı) için hesaplanmış olan Yaşam olasılıklarının yığılımlı fonksiyonudur.
    Yıl Ortası Nüfus : Bir bölgenin 30 Haziran ya da 1 Temmuz tarihindeki nüfusudur. Bir yıl içinde gerçekleşen doğum, içe göç ve dışa göç olaylarının dengelendiği kabul edilen nüfustur.
    Z Testi : Toplumda normal dağılan ve parametreleri (m, P, s[SUP]2[/SUP], NPQ) bilinen X değişkeninin parametrelerine göre kurulan H[SUB]0[/SUB] ve H[SUB]1[/SUB] hipotezlerini toplumdan seçilen büyük hacimli (n>30, n1>30, n2>30) örneklerin istatistikleri aracılığı ile test eden parametrik hipotez testidir.
     
    Tags:

Bu Sayfayı Paylaş

  1. Bu site çerezler kullanır. Bu siteyi kullanmaya devam ederek çerez kullanımımızı kabul etmiş olursunuz. Daha Fazla Bilgi.
  1. Bu site çerezler kullanır. Bu siteyi kullanmaya devam ederek çerez kullanımımızı kabul etmiş olursunuz. Daha Fazla Bilgi.
Yükleniyor...